Η Θεσσαλονίκη, ως μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Ελλάδας και στρατηγικό λιμάνι στα Βαλκάνια, βρέθηκε πολλές φορές στο επίκεντρο πολεμικών συγκρούσεων. Η γεωγραφική της θέση και η οικονομική της σημασία την κατέστησαν στόχο βομβαρδισμών, ιδιαίτερα κατά τον 20ό αιώνα. Σε αυτό το πλαίσιο, τα καταφύγια αποτέλεσαν κρίσιμες δομές προστασίας του άμαχου πληθυσμού.

Η Θεσσαλονίκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η πόλη υπέστη αεροπορικούς βομβαρδισμούς, κυρίως το 1940–1941. Οι επιθέσεις στόχευαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, το λιμάνι και τις σιδηροδρομικές γραμμές, αλλά συχνά επηρέαζαν και κατοικημένες περιοχές. Τα καταφύγια έγιναν τότε χώροι αγωνίας αλλά και αλληλεγγύης για τους Θεσσαλονικείς.

Δημιουργία και μορφή των καταφυγίων

Τα περισσότερα καταφύγια της πόλης κατασκευάστηκαν είτε σε υπόγεια δημοσίων κτιρίων είτε ως ειδικά διαμορφωμένοι υπόγειοι χώροι κάτω από πολυκατοικίες. Μετά το 1936, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για πιθανό πόλεμο, θεσπίστηκαν κανονισμοί που υποχρέωναν τις νέες οικοδομές να διαθέτουν καταφύγιο. Έτσι, πολλές πολυκατοικίες του κέντρου και των συνοικιών της Θεσσαλονίκης διαθέτουν μέχρι σήμερα υπόγειους χώρους που είχαν σχεδιαστεί για προστασία από βομβαρδισμούς.

Τα καταφύγια ήταν συνήθως ενισχυμένα με παχιά τοιχώματα από οπλισμένο σκυρόδεμα, μεταλλικές πόρτες και περιορισμένα ανοίγματα εξαερισμού. Οι συνθήκες διαβίωσης σε αυτά ήταν δύσκολες: ελλιπής αερισμός, συνωστισμός και έντονη ψυχολογική πίεση.

Το άγνωστο Πυρηνικό Καταφύγιο

 

Ένα πυρηνικό καταφύγιο-νοσοκομείο, πλήρως εξοπλισμένο ώστε να ανταποκριθεί σε συνθήκες πυρηνικού και βιοχημικού πολέμου, κάτω από το 424 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, άνοιξε για πρώτη φορά τις ερμητικά κλειστά πόρτες του για οργανωμένη ξενάγηση, στο πλαίσιο διεθνούς ημερίδας πυρηνικής ιατρικής του Eργαστηρίου Πυρηνικής Ιατρικής του Ιπποκρατείου Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης και του 424 ΓΣΝΕ.

Το πυρηνικό καταφύγιο είναι ελβετικής τεχνογνωσίας, βρίσκεται στο δεύτερο υπόγειο του 424 ΓΣΝΕ και είναι σε σχήμα Π, με εσωτερική θωράκιση μόνο από σκυρόδεμα. Σκοπός του καταφυγίου είναι όσοι βρίσκονται μέσα να ακτινοβολούνται 1.000 φορές λιγότερο απ’ ό,τι στον υπόλοιπο χώρο
«Σκοπός ενός μοντέρνου καταφυγίου είναι όσοι βρίσκονται μέσα να ακτινοβολούνται 1.000 φορές λιγότερο απ’ ό,τι στον υπόλοιπο χώρο», τόνισε ο ταγματάρχης ΥΙ, πυρηνικός ιατρός στο 424 ΓΣΝΕ Γεώργιος Σακαγιάννης, υπεύθυνος της ξενάγησης κάτω από τη γη.

Τα πρώτα στοιχεία που προκαλούν εντύπωση είναι οι εξωτερικές πόρτες από ανοξείδωτο χάλυβα και τσιμέντο που προστατεύουν τους χώρους του καταφυγίου και οι τρύπες στον τοίχο-βαλβίδες EMS (Emergency Shut Down), οι οποίες από τη στιγμή που δεχθούν την ώση κλείνουν σε 0,2 χιλιοστά του δευτερολέπτου, επιτρέπουν όμως την έξοδο του αέρα. «Πρόκειται για υπερσύγχρονη κατασκευή που βασίζεται σε πρωτόγονο σύστημα που είχαν στην Ασία, ένα είδος βεντάλιας, ανοίγει με πολύ μικρή ενέργεια και κλείνει, επιτρέποντας μόνο την έξοδο, όχι την είσοδo» εξήγησε ο κ. Σακαγιάννης.

Με αυτό τον τρόπο ελέγχεται και η υπερπίεση, που είναι αναγκαία μέσα στο καταφύγιο στην περίπτωση ραδιολογικού πυρηνικού πολέμου, ώστε να αποφεύγεται η είσοδος σωματιδίων. Το τσιμέντο στις πόρτες και στην τοιχοποιία έχει πάνω από 50% πυρίτιο και ασβέστιο κατά βάρος και στοιχεία μεγάλου μαζικού αριθμού, για να αποφεύγεται η ακτινοβόληση Γ΄. Είναι ένα νοσοκομείο απόλυτης προστασίας και, όταν το υπέργειο τμήμα του νοσοκομείου δεν μπορεί να λειτουργήσει για οποιονδήποτε λόγο, οι βασικές λειτουργίες εκτελούνται στο καταφύγιο.

Ο πρώτος χώρος είναι ο χώρος απορρύπανσης και ακολουθεί ένας αεροστεγής θάλαμος για τις διαφορές πιέσεων. Περίπου οι μισοί χώροι είναι σχεδιασμένοι για τους ασθενείς και για το προσωπικό (ιατρούς, νοσηλευτές, διοικητικό προσωπικό, μάγειρες, καθαριστές, φαρμακοποιούς) και το καταφύγιο διαθέτει ό,τι μπορεί να χρειαστεί ένα νοσοκομείο σε καταστάσεις εκστρατείας.

Υπάρχει ένα κεντρικό δωμάτιο ελέγχου απ’ όπου επιτηρούνται όλα τα συστήματα ηλεκτρονικά, οκτώ χειρουργεία, τα οποία εξυπηρετούνται από μία κεντρική αποστείρωση για οικονομία χώρου, τέσσερα φαρμακεία, δύο κουζίνες, τέσσερις τραπεζαρίες, ένα μεγάλο μηχανοστάσιο που έχει τη δυνατότητα να τροφοδοτεί το καταφύγιο με ηλεκτρικό ρεύμα για κάποιες μέρες.

Η παραμονή στο νοσοκομείο κάτω από τη γη εξαρτάται από τον χρόνο που μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τροφοδοσία απέξω. Στο καταφύγιο υπάρχουν δεξαμενές νερού και πετρελαίου και τρόφιμα σε ξηρά μορφή. Σύμφωνα με ΝΑΤΟϊκό σχέδιο, ο χώρος απορρύπανσης εντός του πυρηνικού καταφυγίου είναι ο τρίτος, ο πρώτος βρίσκεται αμέσως έξω από τη θερμή ζώνη και ο δεύτερος στην είσοδο του νοσοκομείου.

​Πυρηνικά καταφύγια κατασκευάζονται σε χώρες που γειτνιάζουν με περιοχές παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, αλλά και ως προφύλαξη για τρομοκρατικό χτύπημα
Πυρηνικά καταφύγια κατασκευάζονται σε κράτη που έχουν πυρηνική ενέργεια ειρηνικής φύσης κοντά τους, αλλά και μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ως μέτρο προφύλαξης από ενδεχόμενο τρομοκρατικό χτύπημα. Σύμφωνα με ειδικούς στα κράτη αυτά, τα φίλτρα για την αποτροπή εισόδου ραδιενεργών σωματιδίων, η προστασία από την ώση και η παραμονή του αριθμού ατόμων που προβλέπεται από τους κατασκευαστές είναι οι βασικοί παράγοντες που εγγυώνται προστασία.

Η Θεσσαλονίκη όμως έχει αναλυτικά καταφύγια και τόπους καταυλισμού

 

 

Αναλυτικά θα βρείτε το σχέδιο Ξενοκράτη στον Ιστότοπο του Δήμου Θεσσαλονίκης: κάντε κλίκ εδώ.